DỊCH THƠ

                             TỪ TIẾNG HÁN RA TIẾNG VIỆTVÀ DỊCH THƠ

                                         TỪ TIẾNG VIỆT RA TIẾNG HÁN

 I. Bàn về Tống từ; dịch Tống từ, dịch thơ Đường và thơ lục bát từ tiếng Hán ra tiếng Việt:             

1. Tống từ và dịch Tống từ             

Từ là một loại thơ ca cổ của Trung Quốc. Theo Nguyễn Văn Chử thì Từ bắt nguồn từ Đời Lương, hình thành vào Đời Đường, và cực thịnh vào Đời Tống. Theo ghi chép của “ Cựu Đường Thư” (旧唐书), kÓ từ “Khai Nguyên ( niên hiệu Đường Huyền Tông), các ca sĩ đã lưu truyền (tạp dụng) các khúc ca trong các ngõ nhỏ Hồ Di”. Do âm nhạc được lưu truyền rộng rãi, tại các đô thị ở Trung Quốc thời bấy giờ có rất nhiều nhạc sư - đào kép mưu sinh bằng nghề ca hát, căn cứ vào nhu cầu phối hợp nhịp điệu giữa ca từ và âm nhạc, sáng tác hoặc cải biên thành các từ khúc có các câu dài ngắn khác nhau, đây chính là Từ sớm nhất. Từ trong bài Từ Đôn Hoàng khúc tử  có thể nhận thấy Từ được sáng tác trong dân gian có sớm hơn Từ dưới ngòi bút của văn nhân khoảng vài chục năm. 

Vào Đời Đường, Từ trong dân gian đại bộ phận là thuộc các đề tài phản ánh về tình yêu đôi lứa, cho nên nó không lọt vào con mắt “đại nhã” của các văn nhân, mà còn bị coi là “tiểu đạo ngoại thơ”. Chỉ có những người chú trọng giới thiệu những sở trường của nghệ thuật Từ dân gian như Bạch Cư Dị, Lưu Vũ Tích mới viết ra một số Từ có phong cách tự nhiên, tràn đầy khí chất chất phác về những tấm lòng nhân hậu của người dân lao động. Ôn Đình Quân và Ngũ Đại “Hoa gian phái” nổi tiếng nhờ những câu Từ tươi thắm, cao thượng, mang đậm phong cách phụ nữ dịu dàng, đôn hậu, chiếm một vị trí nhất định trong lịch sử phát triển của Từ. Các tác phẩm Từ sau khi Nam Đường Lý Hậu chủ bị bắt làm tù binh đã mở ra một ranh giới nghệ thuật sâu lắng mới, truyền luồng sinh khí mãnh liệt cho các Từ khách hậu thế.Đến Đời Tống, thông qua sự đột phá mạnh về mặt sáng tác của Liễu Vịnh và Tô Thức, Từ đã được phát triển mạnh cả về nội dung và hình thức. Cho dù về mặt ngôn ngữ Từ chịu ảnh hưởng về thi tác của các văn nhân, nhưng cái thời thượng gọt giũa tao nhã cũng không hề thay thế cho cái phong cách dân gian thông tục, mà hình thức câu ngắn câu dài của Từ lại rất dễ biểu lộ tình cảm, cho nên cách nói “ Thi manh chí, Từ trữ tình”  (诗盲志， 词抒情) là có những căn cứ nhất định.Từ về đại thể có thể chia ra thành Phái hàm súc và Phái khoáng đạt (Uyển ước phái và Hào phóng phái). Từ của Phái hàm súc có phong cách tao nhã uyển chuyển như Từ của Liễu Vịnh, Yên Thù,Yên Kỷ Đạo,... không thẹn là những kiệt tác trữ tình, đã diễn đạt hoà quyện được giữa cái tình và  cái cảnh. Những tác phẩm của Phái khoáng đạt thì bắt đầu  từ Tô Thức, ông đã đem Từ phát triển thành một mảng nghệ thuật trữ tình độc đáo (độc lập). Danh lam thắng cảnh của quê hương, đất nước, cuộc sống thanh bình, nhàn nhã hoặc chí lớn báo quốc của nhân dân qua ngòi bút của ông đều trở thành đề tài của Từ, làm cho Từ được bước trên những con đường đẹp, đi sâu vào cuộc sống của quảng đại quần chúng nhân dân. Từ về mặt hình thức có thể chia thành Tiểu lệnh (khoảng 58 chữ), Trung điệu (59-90 chữ) và Trường điệu (trên 91 chữ), Từ dài nhất có tới 240 chữ). Một bài Từ, có khi chỉ có 1 đoạn, gọi là đơn điệu; có khi có 2 đoạn, gọi là song điệu; có khi có 3 đoạn hoặc 4 đoạn gọi là tam điệu hoặc tứ điệu.    

  1) Thôi Hiệu 崔颢 (Trung Quốc    

Dịch bài Hoàng Hạc Lâu ra tiếng Hán hiện đại

          2) Vương Chi Hoán  王之奂 (Trung Quốc)       

Khi dịch thơ, có những câu hoặc những từ ngữ chóng ta còng cã thÓ tËn dông ©m  H¸n ViÖt ®Ó dÞch.  Sau đây là bài th¬ §­êng của Vương Chi Hoán:

                      3) Thái Thuận (Việt Nam)

        III. Kết luận:             

Chúng tôi xin mượn ý kiến của một dịch giả nổi tiếng - Thuý Toàn làm phần kết cho bản báo cáo này: DÞch lµ mét nghÖ thuËt. Ng­ười dÞch tr­ước hÕt ph¶i lµ ng­ưêi ®i t×m c¸i ®Ñp. Còng gièng như ­ng­ưêi  s¸ng t¸c ®i t×m c¸i ®Ñp ë cuéc ®êi ®Ó t¹o nªn t¸c phÈm, ng­ưêi dÞch t×m c¸i ®Ñp trong t¸c phÈm ®· s½n cã ë mét ng«n ng÷ nµo ®ã, t¸i t¹o ra b¶n dÞch, tøc lµ lµm ra mét t¸c phÈm míi ë mét ng«n ng÷ mÑ ®Î hoÆc mét ng«n ng÷ thø hai. C¸i ®Ñp trong cuéc ®êi cã thµnh t¸c phÈm v¨n chư­¬ng hay kh«ng ph¶i nhê tµi cña ngư­êi cÇm bót s¸ng t¸c. C¸i ®Ñp t×m thÊy ë t¸c phÈm ®· cã s½n cã trë thµnh c¸i ®Ñp trong b¶n dÞch hay kh«ng còng l¹i ph¶i nhê c¸i tµi cña ngư­êi dÞch. VÝ ngư­êi dÞch nh­ư người thî kim hoµn biÕn ®¸ quÆng thµnh ®å trang søc léng lÉy? C«ng viÖc dÞch cã khi cßn khã h¬n kia - ë ®©y lµ c«ng viÖc t¸i t¹o mét t¸c phÈm ®· cã s½n thµnh t¸c phÈm b»ng mét chÊt liÖu kh¸c h¬n. VÝ ngư­êi dÞch víi ng­ưêi diÔn viªn thÓ hiÖn vai diÔn viÕt trong kÞch b¶n cã lÏ lµ s¸t h¬n ch¨ng?                                                                   

Tµi liÖu tham kh¶o(1) NguyÔn Tµi CÈn. Nguån gèc vµ qu¸ tr×nh h×nh thµnh c¸ch ®äc H¸n-ViÖt. Nhà xuất bản (NXB) §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. 1979.         (2) TrÇn Thanh Liªm. Vµi ý kiÕn vÒ viÖc häc dÞch tiÕng H¸n. T¹p chÝ Khoa tiÕng Trung Quèc kû niÖm 40 n¨m thµnh lËp Tr­êng §HNN Hµ Néi 1959-1999(3) TrÇn ThÞ Thanh Liªm. Mét vµi ý kiÕn về việc dạy tiếng Hán cho người Việt (trang 58,59,60). T¹p chÝ Ng«n ng÷.  Sè 3 (1990).(4) TrÇn ThÞ Thanh Liªm. Mét vµi ý kiÕn vÒ viÖc hiểu đúng vµ dịch đúng. Néi san ngo¹i ng÷ - §¹i häc Ngo¹i ng÷ Hµ Néi. 1998.

§Þa chØ liªn l¹c của tác giả- ThS. TrÇn ThÞ Thanh Liªm (陈氏清廉 硕士联络地址）

Nhà ở: Số 14, Ngâ A10, TËp thÓ §ại học Hµ Néi, Km9, Đường Nguyễn Trãi,Thanh         Xu©n B¾c, Thanh Xu©n, Hµ Néi

§iện thoại : (04) 38 542 604,  0987 641 698         Fax: (04) 38 542 604

Email: Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó ; Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó

Website §¹i häc §¹i Nam:  www.dainam.edu.vn